این، نخستین پست در یک دنبالۀ دو بخشی است که بهترین رویّههای عملی را بهمنظور اجتناب از موارد ادّعا و اختلافات در پروژههای احداث، به بحث میگذارد. این پست، توصیههایی برای کارفرمایان ارائه مینماید، مادامیکه دوّمین پست، راهنمایی برای پیمانکاران را پیشنهاد میکند. هر دو پست، از [کتابِ] «چرایی رخداد موارد ادّعای و چگونگی جلوگیری از آنها»، نوشتۀ ریچارد جِی لانگ تلخیص شدهاند(۱).
متن زیر، ترجمه مستقیم است و لزوماً در محیط قراردادهای ایرانی، قابل إعمال نیست.
درعینحالکه به یک پروژۀ احداث باید بهطور ایدهآل بهصورت مشارکتی بین کارفرما و پیمانکار نگریسته شود و با آن به مثابه یک تلاش سودمند دوجانبه مبتنی بر اعتماد و خواستِ هر دو طرف [قرارداد] برای إجرای یک پروژۀ موفّق برخورد گردد، اغلب ارتباطات خصمانهای ایجاد میشوند که میتوانند منجر به [بروز] اختلافات گردند (۲). بهترین راه برای طرفینِ ذیمدخل بمنظور رتق و فتق یک اختلاف (بهجای اجتناب کامل از آن)، [اتّخاذ] راهحلّ منصفانۀ [منجر به تسویه در خصوصِ] دستور تغییر یا درخواست [طرح] ادّعا است؛ بهشیوهای بهموقع، هنگامی که بروز مینماید.
نکات زیر، توصیههایی برای کارفرمایان بمنظور اجتناب از اختلافات و موارد ادّعای احداث هستند.
۱- در طرّاحی عجله نکنید، لیکن زمان کافی برای تکمیل، بررّسی، و همآهنگی اسناد طرّاحی (شامل نقشهها و مشخّصات) در اختیار مهندسان قرار دهید، چراکه سپردن بررّسی و/یا همآهنگی مستندات طرّاحی به پیمانکار منجر به هزینههای افزایشیافته میگردد.
۲- در آمادهسازی اسناد طرّاحی عجله نکنید، چراکه یک مجموعۀ کامل از طرحها و مشخّصات، که بهاندازۀکافی معرّف محدودۀ پروژه هستند، شانس [بروز] اختلافات و موارد ادّعای کار اضافی را میکاهند.
۳- بهجای بهرهمندی از مشخّصات آماده که ممکن است مبهم باشند، اسناد طرّاحی مختصّ پروژه را ایجاد کنید.
۴- رویّههای بهطورشفّافتعریفشدۀ دستور تغییر، درخواست تمدید زمان و برنامهریزی زمانی را، به اسناد قرارداد، منضَم نمائید.
۵- کاوشهای زیرسطحی کافی را انجام دهید تا مناقصهگران را بهطور مناسب از شرایط موجود مطّلع سازید تا چنانچه شرایط، از [آنچه] انتظار میرفته است بهتر باشد، از پرداخت [مبالغ] اضافی اجتناب کنید یا چنانچه شرایط از [آنچه] انتظار میرفته است بدتر باشد، از یک ادّعا برای «شرایط متفاوت کارگاه»، اجتناب نمائید.
۶- مهندس کارگاه ناگزیر است که الزامات قرارداد و [اینکه] در مورد کیفیّت، کمیّت، روش، توالی، فن و رویّه چه برنامهای وجود دارد، بمنظور تشخیص کار یا مصالح معیوب – پیش از اینکه منجر به خرابی و هزینههای اضافی گردند- آگاه باشد.
۷- ارتباط برقرار کنید و محیطی خصمانه ایجاد نکنید، در عوض یک نگرش [مبتنی بر] همکاری را ترویج و قرارداد را منصفانه تفسیر کنید، درعینحالکه اطّلاعات بیشتری را درصورت نیاز درخواست کنید تا به حدّ مکفی درخواستهای دستور تغییر یا موارد ادّعای پیمانکار را ارزشیابی کنید.
۸- هنگام پاسخگویی به درخواستهای پیمانکار برای اطّلاعات، توضیحات طرّاحی، و تصویب [اسناد] تسلیمی یا نقشههای کارگاهی، بموقع عمل کنید.
۹- پیمانکار را ملزم نمائید تا فایلهای برنامۀ زمانی قابل إجرای اصلی را برای برنامۀ زمانی خطّ مبنا، هر برنامۀ زمانی تغییر خطّ مبنا، و کلیّۀ بهروزرسانیهای برنامۀ زمانی تسلیم کند و ملزم کنید تا هر درخواست تمدید زمانی از ناحیۀ پیمانکار، با برنامههای زمانی اثر [دامنهدار] زمانی در قالب اصلی همراه باشد، تا ارزشیابی درخواست را تسهیل نماید.
۱۰- تبعات ردّ درخواستهای تمدید زمانی معتبر را با توجّه به تسریع تحمیلی و هزینههای افزایشیافتۀ پروژه، درک کنید.
۱۱- درخواستهای دستور تغییر را منصفانه ارزشیابی کنید، و چنانچه محدوده و مشخّصات پروژه مبهم هستند، آثار [دامنهدار] بر برنامۀ زمانی و هزینههای پیمانکار را، منصفانه ارزشیابی نمائید.
۱۲- رویداد-محور باشید، هنگامی به مشکلات بپردازید، که بروز مییابند و مبتنی بر همکاری بمنظور حلّ مشکلات، با پیمانکار کار کنید.
۱۳- به پیمانکار کمک کنید، امّا [او را] هدایت نکنید، زیرا اگر کارفرما کار را مدیریت کند، در قبال هرگونه تأخیر یا تصدیع در طرح پیمانکار، پاسخگو خواهد شد.
۱۴- حین إجراء، کلیّۀ جنبههای تاریخچۀ پروژه را بهمنظور تسهیل در ارزشیابی رویدادهای پروژه، با اطّلاعات مستندسازیشدۀ کافی – بهگونهایکه یک شخص ثالث ناآشنا با پروژه بتواند بواسطۀ مطالعۀ مستندات پروژه، کاملاً با رویدادهای پروژه آشنا شود – مستندسازی کنید.
راهکار چالش حقوقی خود را از ما بخواهید
امید است کارفرمایی که از توصیههای فوق تبعیّت میکند، نه تنها از اختلافات اجتناب کند، بلکه [انجام] یک پروژۀ روانتر را تسهیل نموده و همکاری را بین طرفین [قرارداد] تقویت میکند که [این امر] منتج به حلّ آسانتر موارد ادّعا میگردد.
۱. به [کتابِ] «چرایی رخداد موارد ادّعای و چگونگی جلوگیری از آنها»، نوشتۀ ریچارد جِی لانگ (Virtualbookworm.com Publishing, Inc., ۲۰۲۱) فصل ۱۸: راهنماییهای کارفرما و پیمانکار، صفحات ۲۷۵-۲۸۰ از ۳۰۳ رجوع کنید.
۲. به [کتابِ] «چرایی رخداد موارد ادّعای و چگونگی جلوگیری از آنها»، نوشتۀ ریچارد جِی لانگ (Vi rtualbookworm.com Publishing, Inc., ۲۰۲۱) پیشگفتار، صفحة ۱۷ از ۲۷ رجوع کنید.